Ứng dụng công nghệ số đang mở ra phương thức quản lý môi trường hiện đại, giúp theo dõi chất lượng không khí, nguồn nước, phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm và nâng cao hiệu quả xử lý các vấn đề phát sinh. Việc khai thác dữ liệu và các nền tảng số góp phần hỗ trợ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia bảo vệ môi trường.
Dữ liệu số đóng vai trò quan trọng trong quản lý, theo dõi môi trường
Theo dõi môi trường bằng dữ liệu số
Trước đây, hoạt động giám sát môi trường chủ yếu dựa vào các đợt quan trắc, lấy mẫu và phân tích theo kế hoạch. Với sự hỗ trợ của công nghệ số, quá trình này từng bước được tự động hóa thông qua hệ thống cảm biến, thiết bị quan trắc và nền tảng truyền nhận dữ liệu.
Các trạm quan trắc tự động có thể thu thập những thông số như bụi mịn, nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ một số chất ô nhiễm trong không khí; hoặc các chỉ tiêu về chất lượng nước tại khu vực được lắp đặt thiết bị. Dữ liệu được truyền về hệ thống quản lý, hỗ trợ theo dõi diễn biến môi trường theo thời gian, nhận diện dấu hiệu bất thường và phục vụ công tác kiểm tra, xử lý khi cần thiết.
Bên cạnh đó, hệ thống thông tin địa lý (GIS), ảnh viễn thám và công nghệ phân tích dữ liệu giúp cơ quan chuyên môn xây dựng bản đồ hiện trạng môi trường, theo dõi biến động sử dụng đất, phát hiện nguy cơ suy thoái tài nguyên và hỗ trợ quy hoạch, quản lý các khu vực có nguy cơ ô nhiễm.
Tại Thái Nguyên, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường đang được triển khai gắn với xây dựng mạng lưới quan trắc và hoàn thiện hệ thống dữ liệu. Theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 29/4/2026, mạng lưới quan trắc môi trường toàn tỉnh giai đoạn 2026–2030 gồm 242 vị trí quan trắc môi trường nền và quan trắc tác động. Đến tháng 9/2026, có 38 cơ sở thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc tự động đã truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường, góp phần tăng cường theo dõi, giám sát các nguồn thải. Đáng chú ý, ngày 18/6/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 69/2026/QĐ-UBND về Quy chế thu thập, quản lý, khai thác, chia sẻ và sử dụng thông tin, dữ liệu tài nguyên và môi trường. Đây là cơ sở để từng bước chuẩn hóa việc quản lý, kết nối và khai thác dữ liệu, phục vụ công tác quản lý nhà nước về tài nguyên, môi trường trên địa bàn.
Nâng cao hiệu quả quản lý và sự tham gia của cộng đồng
Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, công nghệ số hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi các thông số môi trường, quản lý chất thải, kiểm soát hệ thống xử lý nước thải và lưu trữ dữ liệu phục vụ công tác báo cáo, kiểm tra. Việc số hóa quy trình giúp thông tin được cập nhật kịp thời, minh bạch hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ sở sản xuất đối với môi trường.
Đối với người dân, các nền tảng số và ứng dụng trực tuyến tạo điều kiện tiếp cận thông tin về chất lượng môi trường, phản ánh tình trạng xả thải, đổ rác không đúng quy định hoặc các sự cố gây ô nhiễm tại địa phương. Những phản ánh kèm hình ảnh, vị trí cụ thể có thể giúp cơ quan chức năng xác minh và xử lý thuận lợi hơn.
Để phát huy hiệu quả, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng quan trắc, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu giữa các hệ thống, đồng thời nâng cao năng lực khai thác công nghệ của đội ngũ cán bộ chuyên môn. Khi dữ liệu môi trường được cập nhật, chia sẻ và sử dụng hiệu quả, công nghệ số sẽ trở thành công cụ quan trọng trong quản lý tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và xây dựng môi trường sống an toàn, bền vững./.