THÁI NGUYÊN

Trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ nền tảng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá đối với nền tảng AI phục vụ công vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm việc ứng dụng AI trong khu vực công diễn ra hiệu quả, đúng pháp luật và an toàn. Theo quy định mới, Nền tảng Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia được xác định là hạ tầng AI dùng chung phục vụ cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thuộc các lĩnh vực quản lý nhà nước. Nền tảng có vai trò hỗ trợ tra cứu, tổng hợp, phân tích, giải thích chính sách, quy định pháp luật và cung cấp thông tin tham khảo phục vụ quá trình tham mưu, xử lý công việc. Tuy nhiên, một trong những nguyên tắc quan trọng được đặt ra là bảo đảm kiểm soát công vụ. AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của con người trong hoạt động quản lý nhà nước. Cán bộ, công chức, viên chức có thẩm quyền vẫn là chủ thể xem xét, quyết định, phê duyệt và chịu trách nhiệm pháp lý đối với các quyết định hành chính cũng như kết quả giải quyết công việc. Những nội dung do nền tảng AI cung cấp chỉ có giá trị tham khảo và không được xem là căn cứ pháp lý thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Điểm đáng chú ý của Bộ tiêu chí là yêu cầu nghiêm ngặt về nguồn dữ liệu và căn cứ pháp lý. Theo đó, các nền tảng AI hỗ trợ công vụ chỉ được sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật đã được công bố công khai làm nguồn dữ liệu đầu vào. Mọi kết quả trả lời, phân tích hoặc tổng hợp thông tin đều phải dẫn chiếu rõ ràng đến Điều, khoản, điểm của văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả năng kiểm chứng thông tin cũng như hạn chế tình trạng AI tạo ra các nội dung không chính xác hoặc không có căn cứ pháp lý. Đồng thời, phạm vi dữ liệu được phép hỗ trợ không chỉ bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương mà còn bao gồm các văn bản do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành, qua đó đáp ứng nhu cầu sử dụng của đội ngũ cán bộ, công chức tại địa phương. Bên cạnh đó, Bộ tiêu chí cũng quy định rõ các giới hạn trong việc sử dụng AI đối với khu vực công. Cán bộ, công chức, viên chức không được sử dụng nền tảng AI để xử lý hồ sơ, tài liệu, dữ liệu hoặc thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước. Những hoạt động ứng dụng AI liên quan đến quốc phòng, an ninh, cơ yếu hoặc bí mật nhà nước phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.

Việc xác định rõ phạm vi sử dụng là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang tăng cường quản lý rủi ro đối với AI, nhất là khi công nghệ này ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong các hoạt động hành chính công. Theo Quyết định số 2847/QĐ-BKHCN, Bộ tiêu chí đánh giá nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia gồm hai nhóm tiêu chí chính với tổng điểm tối đa là 100 điểm. Trong đó, Nhóm A là nhóm tiêu chí chung với tổng điểm 35. Nhóm tiêu chí này tập trung đánh giá các yêu cầu nền tảng về tuân thủ pháp luật, năng lực công nghệ, an toàn thông tin, an ninh AI và đạo đức AI. Các nội dung đánh giá bao gồm khả năng dẫn chiếu nguồn dữ liệu, ranh giới dữ liệu được phép sử dụng, mức độ tuân thủ các quy định về trí tuệ nhân tạo, năng lực hạ tầng kỹ thuật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin và cơ chế kiểm soát rủi ro trong quá trình vận hành. Trong khi đó, Nhóm B là nhóm tiêu chí chuyên ngành với tổng điểm 65. Nhóm tiêu chí này đánh giá năng lực hỗ trợ công vụ theo từng lĩnh vực quản lý nhà nước. Các nền tảng AI sẽ được kiểm tra khả năng tổng hợp, phân tích, giải thích, hướng dẫn nghiệp vụ dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật đã được công khai của từng ngành, lĩnh vực.

Đáng chú ý, Bộ tiêu chí được xây dựng để đánh giá khả năng hỗ trợ công vụ trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ và 34 địa phương trên cả nước. Điều này cho thấy phạm vi áp dụng rộng lớn của hệ thống đánh giá, hướng tới việc hình thành một chuẩn chung cho các nền tảng AI phục vụ khu vực công. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng quy định rõ các ngưỡng điểm để xác định mức độ đáp ứng của nền tảng AI. Cụ thể, nền tảng đạt từ 70 điểm trở lên được xem xét đủ điều kiện triển khai chính thức. Tuy nhiên, ngoài tổng điểm tối thiểu, nền tảng còn phải đạt ít nhất 50% tổng số điểm của Nhóm A và không có tiêu chí nào bị điểm liệt. Đối với các nền tảng đạt từ 50 đến dưới 70 điểm, cơ quan quản lý cho phép tham gia giai đoạn thử nghiệm. Sau thời gian thử nghiệm và nâng cấp hệ thống, nền tảng phải được đánh giá lại trong vòng 2 tháng trước khi xem xét triển khai chính thức. Những nền tảng có tổng điểm dưới 50 sẽ chưa đủ điều kiện tham gia thử nghiệm và cần tiếp tục hoàn thiện trước khi được xem xét đánh giá lại.

Một trong những nội dung nổi bật và được đánh giá là mang tính chiến lược của Bộ tiêu chí lần này là yêu cầu về năng lực tự chủ công nghệ AI cốt lõi. Theo đó, nền tảng sẽ bị đánh giá không đủ điều kiện tham gia thử nghiệm nếu không sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Model - LLM) tiếng Việt trong nước do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ. Đồng thời, hạ tầng huấn luyện, suy luận và cung cấp dịch vụ AI cũng phải được đặt tại Việt Nam. Quy định này thể hiện định hướng phát triển AI theo hướng tự chủ, tự cường về công nghệ, giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng AI nước ngoài và tăng cường khả năng bảo vệ dữ liệu quốc gia.

Bộ tiêu chí yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp phát triển nền tảng phải chứng minh năng lực làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, bao gồm kiến trúc mô hình, trọng số mô hình do tổ chức hoặc doanh nghiệp Việt Nam thiết kế và sở hữu; dữ liệu huấn luyện tiếng Việt được thu thập, xử lý hợp pháp; bộ mã hóa ngôn ngữ phù hợp với tiếng Việt; hạ tầng huấn luyện và suy luận được triển khai trong nước; đồng thời có đội ngũ nghiên cứu phát triển AI lõi thuộc tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy hệ sinh thái AI Việt Nam phát triển bền vững, từng bước hình thành các nền tảng AI “Make in Vietnam” có khả năng phục vụ hiệu quả cho nhu cầu của cơ quan nhà nước và xã hội. Không chỉ đặt ra yêu cầu về công nghệ lõi, Bộ tiêu chí còn yêu cầu các nền tảng AI phải đáp ứng năng lực phục vụ trên diện rộng. Cụ thể, hệ thống phải có khả năng phục vụ tối thiểu 5.000 người dùng đồng thời trong giai đoạn thử nghiệm và tối thiểu 50.000 người dùng đồng thời khi triển khai chính thức. Ngoài ra, nền tảng phải xây dựng quy trình tiếp nhận, xử lý và báo cáo các sự cố nghiêm trọng phát sinh trong quá trình vận hành. Đây là điều kiện cần thiết nhằm bảo đảm tính ổn định, liên tục của dịch vụ và giảm thiểu các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan nhà nước.

Ở nhóm tiêu chí hỗ trợ công vụ, các nền tảng AI sẽ được đánh giá thông qua khả năng trả lời, tổng hợp và phân tích các quy định pháp luật trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước. Các kết quả trả lời phải dẫn chiếu đầy đủ đến Điều, khoản, điểm của văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Đặc biệt, hệ thống phải có khả năng nhận diện và cảnh báo khi người dùng đặt câu hỏi vượt quá phạm vi dữ liệu được phép hỗ trợ. Đây là cơ chế giúp hạn chế tình trạng AI đưa ra các câu trả lời thiếu cơ sở hoặc nằm ngoài phạm vi chức năng được giao. Các tiêu chí cũng yêu cầu nền tảng không được tạo ra các căn cứ pháp luật không tồn tại hoặc dẫn chiếu sai quy định pháp luật. Đồng thời, nền tảng phải có khả năng phát hiện, cảnh báo những nội dung chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong từng lĩnh vực. 

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng các nền tảng AI hỗ trợ công vụ đáp ứng các tiêu chí về pháp lý, công nghệ, dữ liệu và an toàn thông tin sẽ góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái AI quốc gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.