Chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là đưa sản phẩm lên mạng để bán hàng. Tại Thái Nguyên, một số địa phương đang chủ động đưa công nghệ vào từng mắt xích của chuỗi giá trị, từ quản lý vùng sản xuất, số hóa thông tin sản phẩm, quảng bá đến kết nối thị trường. Từ một cây na được định danh trên môi trường số đến những phiên chợ nông sản được tổ chức ngay trên nền tảng trực tuyến, cách làm này đang mở thêm hướng tiêu thụ cho nông sản địa phương.
Số hóa từ cây trồng đến các phiên chợ
Võ Nhai là một trong những địa phương có cách làm nổi bật với mô hình “Cây na số”. Thay vì chỉ tập trung quảng bá sản phẩm sau thu hoạch, địa phương đưa thông tin về cây na và quá trình sản xuất lên môi trường số ngay từ vùng trồng. Trong mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số”, những cây na được lựa chọn được định danh, gắn mã QR và xây dựng thông tin về hộ sản xuất, quá trình chăm sóc, sản lượng dự kiến. Người tiêu dùng có thể tìm hiểu thông tin về cây, theo dõi quá trình sinh trưởng và lựa chọn sản phẩm trên nền tảng số. Năm 2025, mô hình được kết hợp với hoạt động livestream giới thiệu “Cây na số và nông sản tỉnh Thái Nguyên”, tạo sức lan tỏa lớn trên các nền tảng số. Các video giới thiệu mô hình có thời điểm đạt gần 15 triệu lượt tiếp cận trong 12 giờ; hai phiên livestream trong ngày 16/8/2025 ghi nhận gần 1.500 đơn hàng nông sản. Như vậy, công nghệ không chỉ đóng vai trò quảng bá mà đã tham gia vào quá trình định danh, cung cấp thông tin và kết nối sản phẩm với người tiêu dùng. Cây na từ một sản phẩm được bán theo phương thức truyền thống trở thành một sản phẩm có thông tin rõ ràng hơn, có thể tiếp cận khách hàng trước thời điểm thu hoạch.
Vườn Na số Võ Nhai
Cách làm này tiếp tục được triển khai trong năm 2026 với Chương trình Livestream “Cây na số Võ Nhai và gây Quỹ hỗ trợ giảm nghèo năm 2026”. Tại chương trình, 45 cây na được bán thành công với tổng giá trị 193 triệu đồng, đồng thời tiếp nhận 82,5 triệu đồng ủng hộ Quỹ hỗ trợ giảm nghèo. Nếu “Cây na số” là câu chuyện số hóa từng sản phẩm, thì hoạt động xúc tiến, kết nối tiêu thụ na La Hiên và nông sản tỉnh Thái Nguyên diễn ra cuối tháng 7, đầu tháng 8/2026 lại mở rộng cách tiếp cận từ một sản phẩm sang cả vùng sản xuất. Livestream quảng bá, bán sản phẩm trên các nền tảng số được kết hợp với trưng bày, trải nghiệm tại vườn, kết nối hợp tác xã, hộ sản xuất với doanh nghiệp và hệ thống phân phối. Hai hoạt động cho thấy chuyển đổi số đang được triển khai theo nhiều cấp độ: Từ số hóa thông tin của từng cây, từng sản phẩm đến số hóa hoạt động quảng bá và kết nối thị trường của cả vùng sản xuất.
Ngày 16/8/2026, xã Bạch Thông tổ chức phiên chợ nông sản số đầu tiên trên fanpage “Bạch Thông Ngày Mới”. Dưa lưới, lạc đỏ, gạo bao thai, trứng vịt thả sông, măng khô... được giới thiệu trực tiếp đến người tiêu dùng thông qua livestream. Người xem có thể tương tác, hỏi thông tin và đặt mua sản phẩm ngay trong phiên. Chỉ sau hơn một giờ, phiên chợ có hơn 60 khách hàng đặt mua. Đáng chú ý, vườn dưa lưới rộng hơn 1.000 m² được lựa chọn làm địa điểm livestream đã kết nối được khách hàng nhận bao tiêu gần như toàn bộ sản lượng, khoảng hơn 2 tấn. Địa phương dự kiến duy trì “Phiên chợ Nông sản số” theo định kỳ nhằm giúp các hợp tác xã tăng doanh số tiêu thụ các sản phẩm nông sản địa phương.
Nông sản sạch được đưa lên phiên chợ số tại xã Bạch Thông
Nếu “Cây na số” bắt đầu từ việc số hóa sản phẩm, thì “Phiên chợ Nông sản số” lại tập trung vào số hóa hoạt động kết nối cung – cầu. Chính quyền cơ sở không chỉ vận động người dân sử dụng mạng xã hội để bán hàng mà chủ động tạo một kênh quảng bá, tương tác và tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số. Đây là bước chuyển từ việc “đưa sản phẩm lên mạng” sang “tạo thị trường trên mạng”. Khi phiên chợ được duy trì thường xuyên, các hộ sản xuất, hợp tác xã có thể chủ động chuẩn bị sản phẩm, nội dung quảng bá và phương án bán hàng; người tiêu dùng có thêm một kênh tiếp cận nông sản địa phương mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Chủ động chuyển đổi số từ nhu cầu của địa phương
Điểm đáng chú ý ở các mô hình trên là chuyển đổi số được bắt đầu từ nhu cầu thực tế của sản xuất và tiêu thụ, thay vì chạy theo công nghệ.
Với người sản xuất, vấn đề đặt ra là làm thế nào để sản phẩm có thông tin rõ ràng, tạo được niềm tin và tiếp cận nhiều khách hàng hơn. Với hợp tác xã và doanh nghiệp, đó là yêu cầu mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào các kênh tiêu thụ truyền thống. Với chính quyền địa phương, đó là bài toán hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng số và tạo thêm kênh kết nối cung – cầu. Từ những nhu cầu đó, công nghệ được lựa chọn theo từng khâu: Mã QR và dữ liệu để định danh, số hóa thông tin sản phẩm; nền tảng số và mạng xã hội để quảng bá; livestream để tương tác và bán hàng; các chương trình xúc tiến trực tuyến để kết nối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cách làm này cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ hơn của chính quyền cơ sở trong chuyển đổi số nông nghiệp. Thay vì chỉ tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ, địa phương trực tiếp kiến tạo môi trường, tổ chức hoạt động và kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị.
Từ “Cây na số” Võ Nhai, đến hoạt động xúc tiến, kết nối tiêu thụ na La Hiên, rồi “Phiên chợ Nông sản số” Bạch Thông, có thể thấy một hướng đi mới đang hình thành: Chuyển đổi số được triển khai từ vùng sản xuất đến thị trường, từ số hóa sản phẩm đến số hóa kênh tiêu thụ. Những mô hình này có quy mô khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: Giúp cho nông sản địa phương không chỉ được sản xuất tốt mà còn được nhận diện tốt, quảng bá tốt và tiếp cận thị trường tốt hơn trên môi trường số.
Khi những cách làm phù hợp tiếp tục được duy trì, nhân rộng và kết nối với dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và các nền tảng số, chuyển đổi số sẽ từng bước trở thành một phần tự nhiên trong chuỗi giá trị nông nghiệp Thái Nguyên - từ mỗi cây trồng, vùng sản xuất đến sản phẩm và người tiêu dùng.