THÁI NGUYÊN

Theo quy định mới, phiếu lý lịch tư pháp được cấp dưới hai hình thức gồm bản giấy và bản điện tử. Cả hai hình thức đều có giá trị pháp lý như nhau khi thực hiện các giao dịch, thủ tục theo quy định của pháp luật. Đây là bước thay đổi quan trọng, phù hợp với chủ trương xây dựng Chính phủ số, xã hội số và thúc đẩy khai thác hiệu quả dữ liệu số quốc gia. Đáng chú ý, khi người dân được cấp phiếu lý lịch tư pháp dưới dạng điện tử, thông tin lý lịch tư pháp sẽ đồng thời được hiển thị trên ứng dụng VNeID. Thông tin này có giá trị sử dụng như phiếu lý lịch tư pháp, cho phép người dân xuất trình khi cần thiết mà không phải thực hiện lại thủ tục xin cấp phiếu mới. Việc tích hợp trên VNeID giúp người dân có thể truy cập, sử dụng thông tin mọi lúc, mọi nơi thông qua thiết bị di động có kết nối internet, góp phần giảm chi phí, thời gian đi lại và hạn chế việc sử dụng hồ sơ giấy.

Cùng với việc đa dạng hóa hình thức cấp phiếu, Luật Lý lịch tư pháp (sửa đổi) cũng quy định rõ ba phương thức để người dân yêu cầu cấp phiếu lý lịch tư pháp. Theo đó, người dân có thể thực hiện yêu cầu trực tuyến thông qua ứng dụng VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia; gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính; hoặc nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền cấp phiếu lý lịch tư pháp. Đối với trường hợp gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính, người yêu cầu phải gửi kèm văn bản có chứng thực chữ ký theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, trường hợp nộp trực tiếp, người dân thực hiện tại cơ quan có thẩm quyền cấp phiếu lý lịch tư pháp theo quy định hiện hành. Việc mở rộng các hình thức tiếp nhận hồ sơ được đánh giá là phù hợp với nhu cầu thực tiễn, tạo điều kiện cho người dân lựa chọn phương thức thuận tiện nhất, đồng thời góp phần nâng cao tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực tư pháp. Bên cạnh đó, thời hạn cấp phiếu lý lịch tư pháp cũng được quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính minh bạch và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực hiện. Theo luật, trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc cấp phiếu lý lịch tư pháp cho người dân.

Đối với những trường hợp cần xác minh thông tin liên quan đến án tích hoặc có dấu hiệu phát sinh thông tin về hành vi phạm tội mới, thời gian xử lý có thể kéo dài hơn. Tuy nhiên, thời hạn tối đa không được vượt quá 15 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hợp lệ. Quy định này góp phần bảo đảm quyền lợi của người dân trong việc tiếp cận thông tin lý lịch tư pháp, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Theo Luật Lý lịch tư pháp (sửa đổi), phiếu lý lịch tư pháp tiếp tục được chia thành hai loại gồm Phiếu lý lịch tư pháp số 1 và Phiếu lý lịch tư pháp số 2. Trong đó, Phiếu lý lịch tư pháp số 1 ghi nhận các thông tin cơ bản về nhân thân của người được cấp phiếu, tình trạng án tích và thông tin về việc cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp hoặc hợp tác xã theo quyết định của tòa án. Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 2, ngoài các nội dung tương tự phiếu số 1 còn bao gồm thông tin cá nhân của cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người được cấp phiếu; đồng thời thể hiện đầy đủ tình trạng án tích, bao gồm cả những án tích đã được xóa theo quy định của pháp luật.

Một điểm mới quan trọng của luật là quy định chặt chẽ hơn về việc yêu cầu cung cấp phiếu lý lịch tư pháp nhằm bảo vệ quyền riêng tư của công dân và hạn chế tình trạng lạm dụng. Cụ thể, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân không được yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 dưới bất kỳ hình thức nào. Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 1, việc yêu cầu người dân cung cấp chỉ được thực hiện trong những trường hợp do Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Chính phủ quy định nhằm phục vụ công tác tuyển dụng, cấp giấy phép, cấp chứng chỉ hành nghề hoặc các mục đích quản lý nhà nước khác theo quy định của pháp luật. Quy định này được đánh giá là bước tiến lớn trong bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và quyền tiếp cận việc làm của công dân. Trước đây, tình trạng nhiều cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoặc người thực hiện thủ tục hành chính phải nộp phiếu lý lịch tư pháp, kể cả trong những trường hợp không thực sự cần thiết, đã gây nhiều khó khăn cho người dân và tạo áp lực lớn đối với cơ quan cấp phiếu.

Luật sửa đổi cũng quy định rõ cơ chế khai thác, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp giữa các cơ quan nhà nước. Theo đó, trong trường hợp cần thiết, các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị hoặc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quyền yêu cầu cung cấp thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ công tác quản lý, điều tra, truy tố, xét xử hoặc thực hiện nhiệm vụ được giao. Việc tích hợp thông tin lý lịch tư pháp trên VNeID cũng phù hợp với định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Với những quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Luật Lý lịch tư pháp (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, việc hiển thị thông tin lý lịch tư pháp trên VNeID với giá trị pháp lý tương đương bản giấy sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu “giảm giấy tờ, tăng dữ liệu”, xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.