Thái Nguyên đang từng bước tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển công nghiệp công nghệ cao, củng cố công nghiệp hỗ trợ và mở rộng không gian sản xuất. Trong quá trình này, chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng, góp phần đổi mới phương thức quản lý, tổ chức sản xuất, kết nối doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp.
Từ lợi thế công nghiệp đến yêu cầu đổi mới phương thức phát triển
Công nghiệp chế biến, chế tạo đã hình thành nền tảng quan trọng trong cơ cấu kinh tế của Thái Nguyên. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đặt ra vấn đề không chỉ duy trì quy mô sản xuất mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, giá trị gia tăng và khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng. Trong đó, cụm ngành điện - điện tử tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 67,7% giá trị gia tăng toàn ngành công nghiệp của tỉnh. Đây là lợi thế để Thái Nguyên tiếp tục phát triển các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới công nghệ và phương thức quản trị sản xuất.
Từ yêu cầu đó, chuyển đổi số không chỉ được nhìn nhận ở việc ứng dụng một phần mềm hay một giải pháp kỹ thuật riêng lẻ, mà cần được gắn với quá trình đổi mới hoạt động của doanh nghiệp. Dữ liệu, công nghệ và các nền tảng số có thể trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tốt hơn quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, sử dụng nguồn lực hiệu quả và nâng cao khả năng đáp ứng thị trường. Đây cũng là cơ sở để quá trình tái cơ cấu công nghiệp chuyển từ việc mở rộng quy mô đơn thuần sang nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và hiệu quả hoạt động.
Công nghệ số đồng hành cùng các ngành công nghiệp ưu tiên
Theo định hướng điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thái Nguyên thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh ưu tiên phát triển các cụm ngành cơ khí chế tạo, điện tử, sản xuất kim loại; đồng thời tập trung vào những nhóm ngành, sản phẩm ứng dụng công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và thân thiện với môi trường. Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa trong Đề án Phát triển một số ngành công nghiệp ưu tiên, công nghiệp công nghệ cao giai đoạn 2026-2030, với các nhóm ngành gồm điện tử, máy vi tính, thiết bị điện; cơ khí chế tạo, lắp ráp; sản phẩm kim loại; chế biến thực phẩm, đồ uống. Khi cơ cấu ngành chuyển dần theo hướng công nghệ cao, nhu cầu ứng dụng công nghệ số trong sản xuất và quản trị cũng ngày càng rõ nét. Tự động hóa, quản lý dữ liệu, số hóa quy trình và kết nối thông tin giữa các công đoạn sẽ là những yếu tố hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động. Đặc biệt, đối với các ngành sản xuất có quy mô lớn và yêu cầu cao về chất lượng, tiến độ, truy xuất và quản lý chuỗi cung ứng, dữ liệu số giúp doanh nghiệp có thêm công cụ để theo dõi hoạt động sản xuất, nhận diện vấn đề và đưa ra quyết định dựa trên thông tin.
Nâng năng lực doanh nghiệp, tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng
Nếu công nghệ cao tạo ra yêu cầu mới đối với sản xuất thì công nghiệp hỗ trợ là một trong những khu vực cần nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng. Hiện toàn tỉnh có khoảng 119 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và đang xúc tiến thành lập Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tỉnh Thái Nguyên. Việc tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp sẽ tạo điều kiện chia sẻ thông tin, hỗ trợ nhau nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Trong quá trình này, chuyển đổi số có thể đóng vai trò kết nối, việc số hóa thông tin doanh nghiệp, năng lực sản xuất, sản phẩm và nhu cầu cung ứng sẽ hỗ trợ quá trình tìm kiếm đối tác, trao đổi thông tin và phối hợp giữa các khâu trong chuỗi giá trị.
Cùng với đó, ứng dụng các giải pháp số trong quản trị, kế hoạch sản xuất, kiểm soát chất lượng và quản lý đơn hàng sẽ giúp doanh nghiệp từng bước nâng cao tính chuyên nghiệp, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của đối tác và thị trường. Như vậy, chuyển đổi số không chỉ phục vụ hoạt động bên trong từng doanh nghiệp mà còn có thể tạo ra phương thức liên kết mới giữa các doanh nghiệp trong hệ sinh thái công nghiệp.
Phối cảnh dự án Khu công nghệ số tập trung Yên Bình
Mở rộng không gian công nghiệp gắn với hạ tầng số
Cùng với đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp, việc mở rộng không gian phát triển là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư và hình thành các động lực tăng trưởng mới. Theo quy hoạch, Thái Nguyên định hướng phát triển khu công nghệ số tập trung Yên Bình rộng 200ha, 37 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng hơn 13.955ha và 74 cụm công nghiệp khoảng 4.069ha. Quỹ đất cụm công nghiệp tăng thêm khoảng 1.329ha, bình quân 56,5ha/cụm. Sự phát triển về không gian sản xuất kéo theo yêu cầu về hạ tầng đồng bộ, trong đó hạ tầng số ngày càng trở thành một thành phần quan trọng. Đối với các doanh nghiệp công nghiệp, khả năng kết nối, trao đổi và khai thác dữ liệu là điều kiện cần thiết để triển khai các giải pháp quản trị và sản xuất số. Đặc biệt, định hướng phát triển khu công nghệ số tập trung Yên Bình tạo thêm không gian cho các hoạt động công nghệ số, đồng thời mở ra khả năng tăng cường kết nối giữa công nghệ số với các ngành kinh tế, trong đó có công nghiệp.
Số hóa chuỗi cung ứng, nâng cao hiệu quả logistics
Không gian sản xuất mở rộng đồng nghĩa với nhu cầu lưu chuyển nguyên liệu, sản phẩm và hàng hóa ngày càng lớn. Vì vậy, logistics trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình phát triển công nghiệp. Theo quy hoạch, Thái Nguyên định hướng phát triển 7 dự án logistics và cảng hàng hóa, với tổng diện tích hơn 304ha.
Cùng với đầu tư hạ tầng vật chất, việc ứng dụng công nghệ số trong logistics có thể hỗ trợ theo dõi hàng hóa, quản lý vận chuyển, kết nối các khâu trong chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng. Khi dữ liệu từ sản xuất, kho vận và phân phối được kết nối, doanh nghiệp có điều kiện chủ động hơn trong quản lý nguyên vật liệu, kế hoạch sản xuất và giao nhận. Đây là một trong những hướng ứng dụng chuyển đổi số có khả năng tạo tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Từ đó, chuyển đổi số không chỉ diễn ra trong phạm vi nhà máy mà có thể mở rộng ra toàn bộ chuỗi giá trị, từ cung ứng nguyên liệu, sản xuất đến lưu thông và tiêu thụ sản phẩm.
Hình thành động lực tăng trưởng mới trên nền tảng số
Tái cơ cấu công nghiệp đang tạo ra yêu cầu mới đối với phương thức phát triển của Thái Nguyên. Lợi thế về công nghiệp điện - điện tử, sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ, cùng không gian khu, cụm công nghiệp và logistics đang được mở rộng tạo nền tảng để tỉnh tiếp tục thu hút đầu tư và nâng cao năng lực sản xuất. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số cần được triển khai theo hướng gắn với nhu cầu thực tế của ngành công nghiệp và doanh nghiệp, tập trung vào những khâu có khả năng nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa sản xuất, kết nối chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp có khả năng kết nối, chia sẻ thông tin và phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của thị trường.
Với định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao, mở rộng không gian sản xuất và tăng cường ứng dụng công nghệ, Thái Nguyên có điều kiện để đưa chuyển đổi số trở thành một thành tố quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành công nghiệp. Từ đổi mới công nghệ đến số hóa quản trị, từ kết nối doanh nghiệp đến quản lý chuỗi cung ứng, chuyển đổi số đang mở thêm không gian phát triển mới cho công nghiệp Thái Nguyên. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo động lực cho tăng trưởng công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.