THÁI NGUYÊN

Thời gian qua, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp, trong đó nổi lên các hành vi lợi dụng không gian mạng, thương mại điện tử, thanh toán trực tuyến và những sơ hở trong quản lý để thực hiện hành vi phạm tội. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn, tận dụng công nghệ mới để xây dựng kịch bản lừa đảo, giả mạo hình ảnh, giọng nói, thao túng tâm lý và tiếp cận nạn nhân trên nhiều nền tảng số. Đáng chú ý, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói (Deepfake) khiến các hành vi giả mạo ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho việc nhận diện. Cùng với đó, dòng tiền chiếm đoạt có thể được luân chuyển nhanh qua nhiều tài khoản, ví điện tử và nền tảng tài chính, gây khó khăn cho công tác xác minh, truy vết và thu hồi tài sản.
Trước tình hình trên, ngày 30/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 30/CT-TTg về tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tình hình mới. Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xác định công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, gắn với bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội. 

Tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu số trong công tác bảo đảm an ninh mạng (Ảnh minh họa).

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong công tác quản lý nhà nước, phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Việc hoàn thiện, kết nối và chia sẻ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đồng thời tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước với các doanh nghiệp viễn thông, Internet, tổ chức tín dụng và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán, sẽ hỗ trợ hiệu quả công tác đối soát, xác minh, phân tích và cảnh báo sớm các hoạt động, giao dịch có dấu hiệu bất thường hoặc vi phạm pháp luật. Qua đó, góp phần nâng cao khả năng nhận diện, phòng ngừa, điều tra và xử lý tội phạm, hạn chế việc lợi dụng thông tin không chính xác để thực hiện hành vi vi phạm.

Công nghệ cũng được xác định là công cụ quan trọng trong cảnh báo và phòng ngừa lừa đảo từ sớm. Bộ Công an được giao phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược phục vụ phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn hành vi lừa đảo trên môi trường số; đồng thời xây dựng, hoàn thiện các giải pháp xác thực, nhận diện thông tin phục vụ phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, việc kiểm soát thông tin chủ thể của tài khoản thanh toán, ví điện tử và các dịch vụ thanh toán số cũng có ý nghĩa quan trọng. Tăng cường giám sát, cảnh báo các giao dịch bất thường, ngăn chặn tình trạng mở và sử dụng tài khoản không đúng thông tin chủ thể sẽ góp phần hạn chế việc lợi dụng các dịch vụ thanh toán để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Bên cạnh các giải pháp về công nghệ và dữ liệu, Chỉ thị cũng đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý đối với những lĩnh vực có nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo như viễn thông, ngân hàng, trung gian thanh toán, thương mại điện tử, đầu tư, bảo hiểm, y tế, giáo dục, du lịch và việc làm. Việc rà soát, khắc phục những sơ hở trong quản lý nhà nước, hoàn thiện quy định và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sẽ góp phần hạn chế điều kiện để tội phạm lợi dụng. 

Đối với các địa phương, yêu cầu phòng, chống lừa đảo được gắn với trách nhiệm quản lý địa bàn và công tác xây dựng môi trường số an toàn. Chính quyền các cấp được yêu cầu tăng cường tuyên truyền, phổ biến phương thức, thủ đoạn lừa đảo; đổi mới nội dung và hình thức cảnh báo, đặc biệt đối với lừa đảo trực tuyến; đồng thời đẩy mạnh sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và các phương tiện thông tin để truyền tải cảnh báo nhanh, rộng đến người dân. 

Ở cấp cơ sở, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi các thủ đoạn lừa đảo ngày càng được hỗ trợ bởi công nghệ, người dân cần chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, thận trọng khi cung cấp dữ liệu trên môi trường mạng, xác minh thông tin trước khi thực hiện giao dịch và kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi số không chỉ tạo ra những phương thức mới để tội phạm lợi dụng mà đồng thời cũng cung cấp các công cụ quan trọng để phòng ngừa, nhận diện và xử lý tội phạm. Dữ liệu được kết nối, công nghệ được ứng dụng và các hệ thống cảnh báo được hoàn thiện sẽ góp phần chuyển công tác phòng, chống lừa đảo từ xử lý sau khi xảy ra sang chủ động nhận diện, cảnh báo và ngăn chặn từ sớm.

Trong bối cảnh các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng diễn ra trên môi trường số, xây dựng một không gian mạng an toàn là yêu cầu gắn liền với quá trình chuyển đổi số. Sự kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu, quản lý nhà nước, sự phối hợp của các cơ quan, doanh nghiệp và ý thức của người dân sẽ tạo thành mạng lưới phòng ngừa nhiều lớp, góp phần hạn chế nguy cơ lừa đảo và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trên môi trường số.