Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực đời sống, giáo dục phổ thông buộc phải đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức dạy học nhằm trang bị cho học sinh những năng lực thiết yếu của công dân số. Do đó, việc phát triển năng lực số cho học sinh trung học phổ thông không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục hiện nay.
Tiết dạy thực nghiệm phát triển năng lực số cho học sinh THPT
Từ yêu cầu thực tiễn của chuyển đổi số, với mục tiêu xây dựng cơ sở lý luận và đề xuất các hoạt động giáo dục nhằm phát triển năng lực số cho học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên, đề tài khoa học cấp tỉnh “Phát triển năng lực số cho học sinh trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số” do Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên chủ trì đã được triển khai và đạt nhiều kết quả quan trọng. Đề tài đồng thời đáp ứng kịp thời những yêu cầu mới được đặt ra trong Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về khung năng lực số cho người học.
Nghiên cứu được triển khai theo hướng tiếp cận hệ thống, nhằm hệ thống hóa lý luận, khảo sát thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực số của học sinh THPT. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu xây dựng, thử nghiệm các hoạt động giáo dục phù hợp, đồng thời đề xuất giải pháp và sản phẩm sư phạm hỗ trợ giáo viên, học sinh thực hiện khung năng lực số, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.
Để hiện thực hóa các mục tiêu nghiên cứu, đơn vị chủ trì đã triển khai đồng bộ nhiều nội dung trọng tâm. Cụ thể, đề tài tiến hành tổng quan cơ sở lý luận về năng lực số của học sinh THPT; khảo sát, đánh giá thực trạng tại địa bàn tỉnh; phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển năng lực số. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn và xây dựng 20 bài học, hoạt động giáo dục theo định hướng phát triển năng lực số; tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả; đồng thời thiết kế website để phổ biến kết quả nghiên cứu tới giáo viên và học sinh THPT trong toàn tỉnh.”
Kết quả nghiên cứu cho thấy đề tài đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu và nội dung đặt ra. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng cơ sở lý luận về năng lực số của học sinh trung học phổ thông, trên nền tảng kế thừa và điều chỉnh phù hợp Khung năng lực số cho người học theo Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT. Thông qua khảo sát thực trạng tại tỉnh Thái Nguyên, đề tài đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế cũng như sự chênh lệch giữa các nhóm năng lực số của học sinh, đồng thời xác định các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình phát triển năng lực này.
Bên cạnh đó, đề tài đã xây dựng được bộ công cụ khảo sát và đánh giá năng lực số có độ tin cậy cao và giá trị sử dụng trong thực tiễn, phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu và quản lý giáo dục. Nhóm nghiên cứu cũng đã thiết kế 20 bài học và hoạt động giáo dục theo định hướng phát triển năng lực số trong các môn học, tổ chức thực nghiệm sư phạm đối với 10 bài học và chứng minh được tính khả thi, hiệu quả của các giải pháp sư phạm đề xuất. Trên cơ sở kết quả thực nghiệm, đề tài đã sản xuất 10 video bài giảng mẫu tại các trường THPT, góp phần minh họa trực quan và hỗ trợ giáo viên trong quá trình triển khai.
Song song với đó, website của đề tài được xây dựng như một kênh chia sẻ và lan tỏa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ giáo viên và học sinh tiếp cận tài liệu, học liệu số, công cụ đánh giá và các sản phẩm khoa học của đề tài. Những kết quả này không chỉ có giá trị khoa học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần thiết thực vào việc triển khai Khung năng lực số cho người học và hỗ trợ các nhà trường đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
Từ góc độ ứng dụng, kết quả nghiên cứu của đề tài đã và đang phát huy hiệu quả rõ nét trong việc hỗ trợ các cơ sở giáo dục trung học phổ thông tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực số cho học sinh. Các bài học, hoạt động giáo dục và tài liệu hướng dẫn có thể được sử dụng trực tiếp trong giảng dạy hoặc làm cơ sở để giáo viên chủ động thiết kế các bài học tích hợp năng lực số phù hợp với điều kiện thực tế. Việc ứng dụng các công cụ đánh giá năng lực số cũng giúp nhà trường và giáo viên có căn cứ khoa học để đánh giá trình độ, nhu cầu học tập của học sinh, từ đó điều chỉnh phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hiệu quả hơn. Không dừng lại ở đó, sản phẩm website và bộ công cụ trực tuyến của đề tài đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ, trao đổi chuyên môn và lan tỏa kết quả nghiên cứu, góp phần hình thành và phát triển cộng đồng thực hành giáo dục số tại địa phương.
Kết quả của đề tài đã góp phần nâng cao nhận thức về chuyển đổi số trong giáo dục, hình thành văn hóa số trong nhà trường và tăng cường năng lực số cho giáo viên, học sinh – những nhân tố chủ chốt trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục đề xuất các chương trình hỗ trợ phát triển năng lực số, đồng thời nâng cấp website thành nền tảng học tập và đánh giá trực tuyến, phục vụ lâu dài cho giáo dục phổ thông./.