THÁI NGUYÊN

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược, giữ vai trò cốt lõi trong hoạch định chính sách, phát triển kinh tế – xã hội và điều hành quốc gia, yêu cầu xây dựng một khung chuẩn chung để quản trị, chia sẻ và khai thác dữ liệu là hết sức cấp thiết. Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, ngày 04/11/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng đã ký ban hành Quyết định số 2439/QĐ-TTg về Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, Khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia và Từ điển dữ liệu dùng chung (Phiên bản 1.0). Bộ khung được xem là nền tảng quan trọng để chuẩn hóa hoạt động phát triển dữ liệu, tăng cường kết nối, bảo đảm an toàn và sử dụng hiệu quả dữ liệu trong toàn bộ hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương.

Theo Quyết định 2439/QĐ-TTg, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia được xác định là định hướng tổng thể về cấu trúc phân tầng, các tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia, CSDL chuyên ngành, CSDL địa phương và các hệ thống thông tin của các cơ quan trong toàn hệ thống chính trị. Khung áp dụng thống nhất đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; các cơ quan trung ương của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội; các cơ quan của Quốc hội; Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Về mặt cấu trúc, Khung mô tả đầy đủ hệ thống các lớp dữ liệu nền tảng, bao gồm dữ liệu gốc, dữ liệu đặc tả, dữ liệu chủ, dữ liệu danh mục, dữ liệu giao dịch, dữ liệu tổng hợp, dữ liệu phân tích và dữ liệu mở. Cùng với đó, Khung mô hình hóa các khối dữ liệu theo chức năng và nghiệp vụ, bao gồm dữ liệu phục vụ người dân, doanh nghiệp; dữ liệu phục vụ quản lý chuyên ngành; dữ liệu hỗ trợ chỉ đạo điều hành và xây dựng chính sách; dữ liệu phục vụ quản trị nội bộ; dữ liệu phục vụ an ninh – quốc phòng và bảo đảm trật tự xã hội; cùng dữ liệu về thể chế và chính sách.

Một trong những nội dung quan trọng của Khung là quy định mọi hoạt động kết nối và chia sẻ dữ liệu đều phải thực hiện thông qua Nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu quốc gia (National Data Orchestration Platform – NDOP). NDOP có chức năng giám sát, truy vết, đánh giá hiệu quả hoạt động chia sẻ dữ liệu, đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa hệ thống dữ liệu của bộ, ngành, địa phương với Trung tâm Dữ liệu quốc gia (TTDLQG).

Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia giữ vai trò “trái tim” của hệ thống, thực hiện quản lý thống nhất dữ liệu chủ. Theo đó, mọi quy trình nghiệp vụ và thủ tục hành chính liên quan đến các dữ liệu thuộc danh mục CSDL quốc gia bắt buộc phải cập nhật vào CSDL tổng hợp quốc gia, bảo đảm dữ liệu luôn có giá trị pháp lý, chính xác và được chia sẻ thống nhất trên toàn quốc.

Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia xác lập các nguyên tắc quan trọng về thu thập, tạo lập, cập nhật; lưu trữ và quản lý; chia sẻ và khai thác dữ liệu; cùng nguyên tắc kết thúc sử dụng dữ liệu. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương tham chiếu trong quá trình xây dựng, triển khai CSDL và hệ thống thông tin có quản lý dữ liệu.

Tất cả các hoạt động đảm bảo an toàn, phân quyền và bảo mật dữ liệu được thực hiện theo Luật An ninh mạng, Luật An toàn thông tin mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước, Luật Dữ liệu và các văn bản liên quan. Khung sẽ được rà soát, đánh giá và cập nhật định kỳ theo quy định về quản trị dữ liệu nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển.

Sơ đồ khung kiến trúc dữ liệu quốc gia mô tả toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu từ người sử dụng, hạ tầng truy cập đến hệ thống quản trị dữ liệu trung tâm.

Người sử dụng cuối bao gồm người dân, cán bộ công chức, viên chức, du khách, doanh nghiệp, tổ chức và các cơ quan xã, phường. Họ tương tác với hệ thống thông qua nhiều kênh giao tiếp khác nhau, từ trực tiếp tại Trung tâm phục vụ hành chính công, Bộ phận Một cửa, đến các kênh số như điện thoại thông minh, máy tính, ứng dụng web, email, tin nhắn hoặc các thiết bị kiosk.

Hệ thống dữ liệu bao gồm CSDL tổng hợp quốc gia ở trung tâm; các CSDL quốc gia, CSDL dùng chung, CSDL chuyên ngành và các hệ thống thông tin tại bộ, ngành, địa phương đóng vai trò như các vệ tinh cung cấp dữ liệu cho CSDL tổng hợp quốc gia. Tất cả đều kết nối bắt buộc qua Nền tảng NDOP.

Các hệ thống thông tin quan trọng phục vụ quản trị dữ liệu gồm: hệ thống giám sát an toàn, an ninh mạng (SOC), hệ thống Quản trị dữ liệu quốc gia, hệ thống Từ điển dữ liệu dùng chung, Cổng dữ liệu quốc gia và sàn dữ liệu của TTDLQG. Ngoài ra còn có các hệ thống liên quan như Cổng Dịch vụ công Quốc gia, nền tảng định danh điện tử VNeID và nhiều nền tảng số khác.

Phạm vi kết nối NDOP bao phủ toàn bộ hệ thống chính trị: từ các bộ, ngành trung ương, cơ quan của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, đến UBND – HĐND các tỉnh, thành phố; đồng thời mở rộng tới các doanh nghiệp nhà nước, tổ chức xã hội và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Hạ tầng kỹ thuật phục vụ khung bao gồm mạng truyền số liệu chuyên dùng, hạ tầng Internet, các trung tâm dữ liệu của quốc gia, bộ ngành, địa phương; cùng hệ thống an toàn thông tin liên thông với các SOC, bảo đảm an toàn cho toàn bộ hoạt động công nghệ thông tin từ trung ương đến cơ sở.