THÁI NGUYÊN

Nghị định gồm 9 chương, 92 điều, quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan đến chiến lược, chương trình, kế hoạch chuyển đổi số; cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến; nguyên tắc kiến trúc, thiết kế hệ thống số; phát triển kinh tế số, xã hội số; cơ chế đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ công nghệ số sử dụng ngân sách nhà nước. Trong đó, các quy định về dịch vụ công trực tuyến được xây dựng theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tăng cường tính chủ động, thuận tiện và hiệu quả trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Theo Nghị định, bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm triển khai cung cấp thủ tục hành chính theo hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số quốc gia, từng bước thay đổi phương thức cung cấp dịch vụ công từ trực tiếp sang trực tuyến, giúp người dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính mọi lúc, mọi nơi thông qua môi trường số. Trong trường hợp chưa thể cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình mà chỉ cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến một phần, các cơ quan có thẩm quyền phải công khai lý do trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc công khai này nhằm bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, đồng thời giúp người dân, doanh nghiệp hiểu rõ nguyên nhân và điều kiện thực hiện thủ tục hành chính. Nghị định cũng quy định cụ thể những trường hợp được cung cấp dịch vụ công trực tuyến một phần, bao gồm các trường hợp pháp luật chuyên ngành yêu cầu tổ chức, cá nhân phải hiện diện tại cơ quan nhà nước; cơ quan nhà nước phải trực tiếp thẩm tra, xác minh tại hiện trường; xảy ra sự cố kỹ thuật chưa thể khắc phục ngay hoặc các vấn đề kỹ thuật khác chưa thể xử lý.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là việc xây dựng mô hình cung cấp dịch vụ công trực tuyến thống nhất, tập trung từ trung ương đến địa phương trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và Ứng dụng định danh quốc gia. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình đồng bộ hóa hệ thống cung cấp dịch vụ công trực tuyến trên phạm vi toàn quốc, góp phần khắc phục tình trạng phân tán, thiếu liên thông giữa các hệ thống thông tin hiện nay. Để bảo đảm chất lượng dịch vụ công trực tuyến, Nghị định đưa ra nhiều yêu cầu cụ thể. Trước hết, các dịch vụ công trực tuyến phải được công bố, công khai đầy đủ thông tin theo hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ. Đồng thời, các dịch vụ phải được chuẩn hóa về mã số, tên gọi, quy trình xử lý và biểu mẫu điện tử nhằm tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống. Các cơ quan nhà nước cũng phải phát triển và sử dụng biểu mẫu điện tử tương tác, giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng kê khai thông tin trên môi trường số. Việc chuẩn hóa biểu mẫu không chỉ nâng cao trải nghiệm người dùng mà còn tạo điều kiện cho việc xử lý dữ liệu tự động, giảm thiểu sai sót trong quá trình tiếp nhận và giải quyết hồ sơ.

Một yêu cầu quan trọng khác được Nghị định nhấn mạnh là việc kết nối và khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ sở dữ liệu dùng chung của các cơ quan nhà nước. Thông qua việc chia sẻ, liên thông dữ liệu, hệ thống có thể tự động điền thông tin vào biểu mẫu điện tử, qua đó cắt giảm thành phần hồ sơ và giảm số lần kê khai thông tin của người dân, doanh nghiệp. Quy định này góp phần hiện thực hóa nguyên tắc “người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần” cho cơ quan nhà nước. Đây là một trong những mục tiêu quan trọng của quá trình cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc. Bên cạnh đó, Nghị định yêu cầu triển khai thanh toán trực tuyến đối với các dịch vụ công có phát sinh phí, lệ phí hoặc nghĩa vụ tài chính khác. Việc tích hợp thanh toán trực tuyến không chỉ tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp mà còn góp phần tăng tính minh bạch trong quản lý tài chính công.

Đối với các giao dịch điện tử, Nghị định quy định áp dụng chữ ký số công cộng và chữ ký số chuyên dùng phù hợp với từng loại hình dịch vụ công trực tuyến. Điều này giúp bảo đảm giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử, đồng thời tăng cường an toàn, bảo mật trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu cơ quan nhà nước phải thông báo tình trạng giải quyết hồ sơ theo thời gian thực cho tổ chức, cá nhân. Các thông tin tối thiểu bao gồm cơ quan tiếp nhận hồ sơ, người xử lý, thời gian tiếp nhận, xử lý và trả kết quả. Khi có thay đổi về trạng thái hồ sơ, hệ thống phải thông báo ngay để người dân và doanh nghiệp thuận tiện theo dõi tiến độ giải quyết.

Nghị định cũng quy định các dịch vụ công trực tuyến thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan nhà nước các cấp trên địa bàn tỉnh, thành phố nhưng do các bộ, ngành trung ương triển khai phải được tích hợp và đồng bộ với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh. Quy định này giúp nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương, đồng thời tạo điều kiện cho việc theo dõi, giám sát và đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Về yêu cầu kỹ thuật, các hệ thống cung cấp dịch vụ công trực tuyến phải tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật do cơ quan có thẩm quyền ban hành; đồng thời đáp ứng nhu cầu sử dụng của tổ chức, cá nhân và hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận dịch vụ. Giao diện hệ thống phải thân thiện, dễ sử dụng, bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng. Đặc biệt, Nghị định lần đầu tiên quy định rõ về dịch vụ công trực tuyến chủ động – mô hình dịch vụ công mới dựa trên khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ số. Đây được xem là bước chuyển từ phương thức phục vụ bị động sang chủ động của cơ quan nhà nước trong môi trường số. Theo đó, dịch vụ công trực tuyến chủ động được chia thành bốn mức độ. Ở mức độ 1, cơ quan nhà nước chủ động phát hiện thời điểm, sự kiện hoặc nghĩa vụ phát sinh để nhắc nhở và hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục. Người dân vẫn tự lập và nộp hồ sơ theo quy định.

Mức độ 2 cho phép cơ quan nhà nước chủ động chuẩn bị sẵn hồ sơ điện tử và dữ liệu cần thiết trên cơ sở khai thác các cơ sở dữ liệu hiện có. Người dân chỉ cần xác nhận hoặc bổ sung thông tin trước khi tiếp tục thực hiện thủ tục.

Ở mức độ 3, ngoài việc chuẩn bị hồ sơ, cơ quan nhà nước còn có thể phân tích và khuyến nghị phương án dịch vụ phù hợp nhất dựa trên các tiêu chí như thời gian, chi phí, mức độ thuận tiện và quyền lợi của người sử dụng.

Cao nhất là mức độ 4, khi cơ quan nhà nước có thể tự động xác định quyền lợi hoặc nghĩa vụ phát sinh của tổ chức, cá nhân và thực hiện giải quyết thủ tục hành chính mà không yêu cầu nộp hồ sơ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Người dân vẫn được thông báo kết quả và có quyền xác nhận, từ chối hoặc yêu cầu điều chỉnh nếu cần thiết.

Việc bổ sung mô hình dịch vụ công trực tuyến chủ động cho thấy định hướng phát triển nền hành chính số lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia triển khai nhằm nâng cao chất lượng quản trị công và giảm tối đa chi phí tuân thủ cho xã hội. Nghị định số 224/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Với những quy định mới, đồng bộ và toàn diện về cung cấp dịch vụ công trực tuyến, Nghị định được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi số trong khu vực công, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước, đồng thời mang lại nhiều tiện ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.